ES-SELAMUN ALEYK\u00dcM B\u00dcT\u00dcN M\u00dcSL\u00dcMAN KARDE\u015eLER S\u0130ZLERE PEYGAMBER EFEND\u0130M\u0130Z(SAV)\u0130LE \u0130LG\u0130L\u0130 YAZILAR YAZACA\u011eIM \u00a0VE BU B\u00dcT\u00dcN YAZILARI M\u00dcSL\u00dcMAN KARDE\u015eLER\u0130ME YOLLUYORUM
\n\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 HENDEK SAVA\u015eI<\/p>\n
Hz. Peygamber (s.a.s)’in m\u00fc\u015friklerle yapt\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck ve en \u00f6nemli sava\u015flar\u0131ndan birisi. Uhud sava\u015f\u0131ndan iki y\u0131l sonra, Hicret’in be\u015finci y\u0131l\u0131n\u0131n \u015fevval ay\u0131nda (23 \u015fubat 627) Medine’nin kuzeyinde cereyan etmi\u015ftir.<\/p>\n
Kurey\u015f m\u00fc\u015frikleri Uhud sava\u015f\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015flard\u0131 ama m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc k\u0131ramam\u0131\u015flard\u0131. Tam tersine m\u00fcsl\u00fcmanlar Medine’deki birlik ve beraberliklerini sa\u011flamla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, askeri bak\u0131mdan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir duruma gelmi\u015flerdi. Medine’de s\u00fcrekli problem \u00e7\u0131karan Yahudi Benu Nadir kabilesi s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f; do\u011fuda Zatu’r-Rika, kuzeyde Dumet\u00fc’l-Cendele yap\u0131lan seferler kesin zaferle sonu\u00e7lanm\u0131\u015f, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n g\u00fcc\u00fc ve etkinli\u011fi g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e daha da b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc. Bunun sonucu olarak Mekke m\u00fc\u015friklerinin M\u0131s\u0131r, Suriye ve Irak y\u00f6n\u00fcndeki kervan yollar\u0131 tamamen kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n b\u00f6lgeye hakim bir g\u00fc\u00e7 olmaya ba\u015flamas\u0131 \u0130sl\u00e2ma kat\u0131lanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 h\u0131zla art\u0131rm\u0131\u015f, ge\u00e7en zaman, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n sosyal hayatlar\u0131n\u0131 d\u00fczenleme ve yerle\u015ftirme yolunda \u00f6nemli ad\u0131mlar atmas\u0131na f\u0131rsat tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131. \u0130sl\u00e2m’\u0131n bu g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr g\u00fc\u00e7leni\u015fi kar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ba\u015fl\u0131ca d\u00fc\u015fmanlar\u0131ndan olan yahudiler, d\u00fc\u015fmanca faaliyetlerine h\u0131z verdiler. \u00d6zellikle Medine’den s\u00fcr\u00fclen Benu Nadir kabilesi b\u00fct\u00fcn \u00e7evrede \u0130sl\u00e2m aleyhinde s\u00fcrekli propaganda yap\u0131yor, \u0130sl\u00e2m’\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesini \u00f6nlemek i\u00e7in m\u00fcsl\u00fcmanlara kesin bir darbe vurman\u0131n yollar\u0131n\u0131 ar\u0131yordu. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonu\u00e7suz kalmam\u0131\u015f, yahudiler aralar\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fi sa\u011flanarak Kurey\u015f ve di\u011fer m\u00fc\u015frik kabilelerle birle\u015fmenin yollar\u0131 aranmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Yahudilerden olu\u015fan bir heyet Mekke’ye gelerek k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalardan sonra Kurey\u015f’e ortak d\u00fc\u015fmanlar\u0131 olan m\u00fcsl\u00fcmanlara birlikte sald\u0131rmay\u0131 Ras\u00fbl Aleyhissel\u00e2m’\u0131 ve \u0130sl\u00e2m’\u0131 ortadan kald\u0131rmay\u0131 teklif ettiler. Ticaret yollar\u0131n\u0131n kesilmesiyle ekonomik bir \u00e7\u0131kmaza d\u00fc\u015fen ve i\u00e7lerinde hala Bedir’in ac\u0131s\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan m\u00fc\u015frikler bu teklifi olumlu kar\u015f\u0131lad\u0131 (Taber\u00ee, Tarihu’t-Taberi, M\u0131s\u0131r,1961, II, 564-5). Yahudi heyeti ve Kurey\u015f’ten se\u00e7ilen elli adam K\u00e2be \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn alt\u0131na girip g\u00f6\u011f\u00fcslerini k\u00e2be duvar\u0131na dayayarak tek ba\u015flar\u0131na kal\u0131ncaya kadar m\u00fcsl\u00fcmanlarla sava\u015fmaya yemin ettiler. Art\u0131k tek d\u00fc\u015f\u00fcnceleri vard\u0131. Bu sava\u015f\u0131 mutlaka ba\u015farmak ve \u0130slam’\u0131 ebediyyen yok etmek (\u0130bn\u00fc’l-Hi\u015f\u00e2m, es-Siret\u00fc’n-Nebeviyye, Beyrut, 1407\/1987, II, 254, 255).<\/p>\n
Yahudiler Kurey\u015f’le anla\u015ft\u0131ktan sonra Necid’e giderek Benu S\u00fcleym ve Gatafan kabilelerini de bu ittifaka dahil etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Gatafan kabilesini Hayber’in bir y\u0131ll\u0131k hurmas\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda m\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 sava\u015fmaya raz\u0131 ettiler. Arkas\u0131ndan di\u011fer Arap kabilelerini dola\u015farak putperestli\u011fin \u0130slam’dan \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu, fakat m\u00fcsl\u00fcmanlarla sava\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde putperestli\u011fin sonunun yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 propagandas\u0131yla sava\u015fa k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131lar. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonunda Fezare, S\u00fcleym, Sa’d ve Esedo\u011fullar\u0131 kabileleri de ittifaka dahil oldu (Taber\u00ee, a.g.e., II, 566).<\/p>\n
Sava\u015f haz\u0131rl\u0131klar\u0131na ba\u015flayan Kurey\u015f, \u00fc\u00e7y\u00fcz at, bin be\u015fy\u00fcz devenin bulundu\u011fu d\u00f6rtbin ki\u015filik bir ordu donatt\u0131. Buna Yahudi ve di\u011fer Arap kabilelerinin kuvvetleri de eklenince yakla\u015f\u0131k onbin ki\u015filik bir ordu meydana geldi. Bu b\u00fcy\u00fck ordu \u0130sl\u00e2m’a son ve \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc darbeyi vurm\u00e2k, Allah’\u0131n nurunu bo\u011fmak niyet ve umuduyla Medine’ye y\u00f6neldi. Arap yar\u0131madas\u0131 belki de o g\u00fcne kadar b\u00f6yle b\u00fcy\u00fck bir orduya \u015fahit olmam\u0131\u015ft\u0131 (\u0130bn Hi\u015fam, es-Siretit’n-Nebeviyye, M\u0131s\u0131r, 1375\/1955, II, 214, 216, 220):<\/p>\n
R\u00e2sulullah (s.a.s) m\u00fcttefiklerin giri\u015fimini haber al\u0131r almaz derhal bir sava\u015f meclisi toplad\u0131. Mecliste d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 ne gibi tedbirler al\u0131nmas\u0131, nas\u0131l bir sava\u015f takti\u011fi izlenmesi gerekti\u011fi konusunda isti\u015fare edildi. Ash\u00e2b\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu Medine’yi i\u00e7erden savunman\u0131n uygun olaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde idi. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f benimsendikten sonra Selman-\u0131 Faris\u00ee hazretleri, “bizde bir \u015fehir \u00fcst\u00fcn kuwetlerle ku\u015fat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 z\u00e2man daima \u00e7evresine bir hendek kaz\u0131l\u0131r ve \u015fehir bu \u015fekilde savunulur” \u015feklinde g\u00f6r\u00fc\u015f bildirince Ras\u00fbl aleyhisselam bunu uygun g\u00f6rerek savunma plan\u0131n\u0131n bu do\u011frultuda haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131 emretti. Vakid\u00ee’nin Hendek Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Ras\u00fblullah’\u0131n Kurey\u015f lideri Eb\u00fb S\u00fcfyan’a yazd\u0131\u011f\u0131m s\u00f6yledi\u011fi bir mektuba g\u00f6re ise, \u015fehrin \u00e7evresine hendek kaz\u0131lmas\u0131n\u0131 do\u011frudan do\u011fruya \u015fan\u0131 y\u00fcce Allah, Ras\u00fbl\u00fcne ilham etmi\u015ftir. D\u00fc\u015fman\u0131n gelece\u011fi y\u00f6ne kaz\u0131lacak hendekle \u015fehrin korumas\u0131 esas olmakla birlikte Selm\u00e2n-\u0131 Faris\u00ee’nin teklifi i\u00e7inde Medine’yi \u00e7evreleyen binalar aras\u0131na kapatmak da vard\u0131, zaten \u015fehrin di\u011fer taraf\u0131 da\u011f ve hurmal\u0131klarla \u00e7evrili idi (\u0130bn Hi\u015fam, a.g.e., II, 255).<\/p>\n
Ras\u00fblullah, vakit kaybetmeden, ileri gelen sahab\u00eelerle birlikte ke\u015ffe \u00e7\u0131karak hendek kaz\u0131lmas\u0131 gereken yerleri tesbit etti. D\u00fc\u015fman\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131na a\u00e7\u0131k bulunan yerlerin tesbitinden sonra b\u00fct\u00fcn m\u00fcsl\u00fcmanlar toplanarak hendek kazma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flad\u0131lar. Medine’deki b\u00fct\u00fcn ara\u00e7lar topland\u0131\u011f\u0131 halde yine de bir\u00e7ok m\u00fcsl\u00fcman ara\u00e7s\u0131z kalm\u0131\u015ft\u0131. Bunun \u00fczerine Ras\u00fblullah, m\u00fcsl\u00fcmanlarla anla\u015fmal\u0131 bulunan Benu Kurayza kabilesinden \u00f6d\u00fcn\u00e7 aletler ald\u0131rd\u0131.<\/p>\n
Ba\u015fta Ras\u00fbl aleyhisselam olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn m\u00fcsl\u00fcmanlar canla ba\u015fla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Mevsim k\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmak olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7 ve yorucuydu. Buna ra\u011fmen m\u00fcsl\u00fcmanlar b\u00fcy\u00fck bir co\u015fkuyla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, hep bir a\u011f\u0131zdan “bizler \u00f6mr\u00fcm\u00fcz olduk\u00e7a Muhammed’le birlikte sava\u015fa devam etmek \u00fczere bey’\u00e2t etmi\u015fizdir” anlam\u0131nda m\u0131sralar okuyorlard\u0131. Hendek kazarken Hz. Peygamberin bir\u00e7ok mucizesinin geldi\u011fini yine \u0130sl\u00e2m tarih\u00e7ileri nakletmektedirler (\u0130bn Hi\u015fam, a. g. e., II, 217, 219).<\/p>\n
Ras\u00fblullah da co\u015fkuyla \u00e7al\u0131\u015fan arkada\u015flar\u0131 ile birlikte toprak kaz\u0131yor, ta\u015f\u0131yor, onlarla bir a\u011f\u0131zdan \u015fu anlamdaki beyitleri okuyordu: “Allah’\u0131n l\u00fctfu ve hidayeti olmasayd\u0131 biz ne hidayete erer, ne sadakalar verir, ne de ibadet ederdik. Ya Rab! Bizi huzur ve s\u00fckuna erdir. D\u00fc\u015fmanla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rsak bize sebat ve metanet ver. Bize sald\u0131ranlar fitne \u00e7\u0131kararak fesat pe\u015finde ko\u015fuyorlar. Biz ise onlara kar\u015f\u0131 koyuyoruz.” M\u00fcnaf\u0131klar ise bu i\u015fi a\u011f\u0131rdan al\u0131yor ve \u00e7e\u015fitli bahanelerle \u00e7al\u0131\u015fmamak istiyorlard\u0131 (\u0130bn Hi\u015fam a.g.e., II, 216; Taber\u00ee, a.g.e., II, 566, 567).<\/p>\n
Bu \u015fekilde iki hafta boyunca s\u00fcren gayret sonunda Medine \u00e7evresinin gerekli yerleri hendeklerle ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f, hendeklerden \u00e7\u0131kan topraklar i\u00e7 tarafa y\u0131\u011f\u0131larak siperler olu\u015fturulmu\u015ftu.<\/p>\n
Hendek kazma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 biter bitmez Ras\u00fbl aleyhisselam sava\u015fabilecek durumdaki b\u00fct\u00fcn m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 toplad\u0131. M\u00fcsl\u00fcman m\u00fccahitlerin say\u0131s\u0131 \u00fc\u00e7bindi ve otuz alt\u0131 da at vard\u0131. M\u00fcsl\u00fcman sava\u015f\u00e7\u0131lar gruplar halinde siperler gerisine yerle\u015ftirildi. Bu s\u0131rada Eb\u00fb S\u00fcfyan komutas\u0131ndaki ordu Medine’nin Bat\u0131s\u0131ndan, Necid kabileleri de Do\u011fudan Medine \u00f6nlerine geldiler.<\/p>\n
Kurey\u015f ordusu Medine’nin kuzeyinden dola\u015farak Uhud da\u011f\u0131 civar\u0131na geldi. Ortal\u0131\u011f\u0131 bo\u015f g\u00f6r\u00fcnce evvelce Uhud sava\u015f\u0131nda ald\u0131klar\u0131 mevkiye do\u011fru yakla\u015ft\u0131lar. Burada di\u011fer kuvvetlerle birle\u015ferek Uhud-Medine yolu \u00fczerinde ilerlemeye ba\u015flad\u0131lar. Bir m\u00fcddet sonra Ras\u00fblullah’\u0131n hendekler gerisinde g\u00f6r\u00fclen \u00e7ad\u0131rlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131na geldiler ve onun kar\u015f\u0131s\u0131nda yer ald\u0131lar (Taber\u00ee, a.g.e., II, 570).<\/p>\n
M\u00fc\u015frikler \u00e7evrede m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 g\u00f6rmeyince h\u0131zla Medine \u00fczerine at\u0131ld\u0131lar. Fakat m\u00fcsl\u00fcmanlar taraf\u0131ndan kaz\u0131lan hendeklere gelir gelmez ne yapacaklar\u0131n\u0131 \u015fa\u015f\u0131rd\u0131lar. O zamanlar b\u00f6ylesi istihkamlar in\u015fa etmek Araplar taraf\u0131ndan bilinmiyordu. Ras\u00fblullah’\u0131n bu de\u011fi\u015fik savunma y\u00f6ntemi m\u00fc\u015frikleri hayret ve \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k i\u00e7inde b\u0131rakt\u0131. \u0130\u00e7erlerinde baz\u0131lar\u0131 atlar\u0131n\u0131 hendekler boyu s\u00fcrerek bir ge\u00e7it arad\u0131lar. Fakat hendek gayet derin kaz\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in ge\u00e7meyi ba\u015faramad\u0131lar. Bu arada hendek gerisinde siperlenen m\u00fcsl\u00fcmanlar d\u00fc\u015fman\u0131 ok ve ta\u015f ya\u011fmuruna tuttular. D\u00fc\u015fman s\u00fcvarileri de bu \u015fekilde kar\u015f\u0131l\u0131k vermek zorunda kald\u0131lar. M\u00fc\u015frikler bir aya yak\u0131n bir s\u00fcre hendek gerisinde kald\u0131lar. \u0130ki taraf aras\u0131nda herhangi bir sava\u015f olmad\u0131. Bir ka\u00e7\u0131 m\u00fcbareze ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ok atmaktan ba\u015fka ciddi bir hareket olmad\u0131 (Taber\u00ee, a.g.e., II, 572).<\/p>\n
M\u00fcsl\u00fcmanlar arada s\u0131rada taarruz eden d\u00fc\u015fman\u0131 bu \u015fekilde kar\u015f\u0131layarak savunma s\u00fcresini uzat\u0131yorlard\u0131. Fakat bu s\u0131rada m\u00fcsl\u00fcmanlarla anla\u015fma i\u00e7indeki Benu Kurayza kabilesinin anla\u015fmay\u0131 bozarak geceleyin Medine \u00fczerinde bask\u0131n yapmak i\u00e7in haz\u0131rland\u0131klar\u0131 s\u00f6ylentisi yay\u0131ld\u0131. Bu haber m\u00fcttelik ordulara g\u00f6re olduk\u00e7a zay\u0131f olan m\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir endi\u015feye neden oldu. Ras\u00fbl aleyhisselam durumun a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in Kurayza kabilesine birisini g\u00f6nderdi. Benu Kurayza kabilesinin reisi Kaab b. Esed’in Benu N\u00e2dir kabilesi reisi Nayy b. Ahtab taraf\u0131ndan kand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu ve Kurayzal\u0131lar\u0131n ger\u00e7ekten anla\u015fmay\u0131 bozmu\u015f olduklar\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. Kurayza kabilesi ile Evs kabilesi aras\u0131nda dostluk bulundu\u011fu i\u00e7in Evs’in lideri Sa’d b. Muaz ve baz\u0131 Evs ileri gelenleri \u00f6zel olarak Benu Kurayza kabilesine g\u00f6nderildi ise de olumlu bir sonu\u00e7 al\u0131namad\u0131.<\/p>\n
Kur’\u00e2n d\u00fc\u015fman\u0131n geli\u015fini ve durumun vehametini \u015f\u00f6yle dile getirir:<\/p>\n
“Onlar size yukar\u0131n\u0131zdan ve a\u015fa\u011f\u0131n\u0131zdan gelmi\u015flerdi. G\u00f6zler d\u00f6nm\u00fc\u015f, y\u00fcrekler a\u011f\u0131zlara gelmi\u015fti. Allah i\u00e7in \u00e7e\u015fitli tahminlerde bulunuyordunuz” (el-Ahzab, 33\/10). Ras\u00fblullah zaman ge\u00e7irmeden ortaya \u00e7\u0131kan yeni duruma uygun tertibat\u0131 ald\u0131. M\u00fcsl\u00fcmanlara hitaben, “emin olunki bunun sonu hay\u0131rl\u0131d\u0131r. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yegane koruyucusu Allah’t\u0131r” buyurarak m\u00fcsl\u00fcmanlara g\u00fcven verdi. \u015eehir i\u00e7inde ve savunma hatt\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde g\u00fcvenlik \u00f6nlemleri bir kat daha art\u0131r\u0131ld\u0131. Geceleri d\u00fc\u015fman\u0131n ani bir bask\u0131n yapmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek amac\u0131yla devriye kollar\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131lmaya ba\u015fland\u0131.<\/p>\n
Gece basar basmaz b\u00fct\u00fcn devriye g\u00f6revlileri g\u00f6rev yerlerine da\u011f\u0131l\u0131yor, Ras\u00fblullah ise savunma hatt\u0131n\u0131n en zay\u0131f noktas\u0131nda bekliyordu. Geceleri \u00e7ok so\u011fuk oldu\u011fu i\u00e7in sava\u015f\u0131n zorluklar\u0131 kendisini daha a\u011f\u0131r bi\u00e7imde hissettiriyordu. Bununla birlikte M\u00fcsl\u00fcmanlar inan\u00e7la ve sab\u0131rla g\u00f6revlerini yerine getiriyorlard\u0131.<\/p>\n
Bu arada m\u00fcnaf\u0131klar da bo\u015f durmuyor bir tak\u0131m te\u015fvikler ve aldat\u0131c\u0131 s\u00f6zlerle iman\u0131 zay\u0131f kimseleri kand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Nitekim Kur’\u00e2n bu duruma “\u0130ki y\u00fczl\u00fcler ve kalplerinde hastal\u0131k olanlar” Allah ve Ras\u00fbl\u00fc size sadece kuru vaadlerde bulundu” diyorlard\u0131 (el-Ahzab, 33\/12). Ayetiyle i\u015faret etmektedir.<\/p>\n
Ku\u015fatma onbe\u015f g\u00fcnden fazla s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc halde m\u00fc\u015frikler hi\u00e7bir sonu\u00e7 alma ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6steremediler. Muhasaran\u0131n devam\u0131 sabahlara kadar siperlerde bekleyen m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 olduk\u00e7a k\u00f6t\u00fc etkiliyordu. \u015eehrin d\u0131\u015far\u0131yla b\u00fct\u00fcn ba\u011flar\u0131n\u0131n kestirilmi\u015f olmas\u0131 yiyecek s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131n ba\u015flanmas\u0131na neden oldu. M\u00fcnaf\u0131klar bundan da g\u00fc\u00e7 alarak yersiz konu\u015fmalar\u0131n\u0131 \u00e7o\u011faltt\u0131lar. Eskiden beri meydan sava\u015flar\u0131na al\u0131\u015fm\u0131\u015f olan m\u00fcsl\u00fcmanlar d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131nd\u00e2 hi\u00e7bir \u015fey yapmadan beklemekten s\u0131k\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Mevsimin \u015fiddeti bu durumu daha da etkiliyordu. \u00d6zellikle geceleri \u00e7\u0131kan so\u011fukta devriye g\u00f6revini yapanlar fazlas\u0131yla muzdarip olmaya ba\u015flad\u0131lar. Hatta hayvanlar\u0131na yedirecek bir\u015fey bulamaz hale geldiler. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n direnci yava\u015f yava\u015f k\u0131r\u0131lmaya y\u00fcz tutmu\u015ftu. Kur’\u00e2n\u0131n deyimiyle “\u0130\u015fte orada m\u00fc’minler denenmi\u015f ve \u00e7ok \u015fiddetli sars\u0131nt\u0131ya u\u011fram\u0131\u015flard\u0131” (el-Ahzab, 33\/11).<\/p>\n
Durumun vehameti kar\u015f\u0131s\u0131nda Hz. Peygamber, M\u00fc\u015friklerin birli\u011fini bozabilmek i\u00e7in bir ara Gatafanl\u0131lar\u0131n reisleri Uyeyne b. H\u0131sn b. Huzeyfe ve el-Haris b. Avf b. Ebi harise el-Murriye haber g\u00f6ndererek d\u00f6n\u00fcp gitmeleri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Medine hurmalar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7te birini onlara vermek \u00fczere anla\u015fmak istediyse de (hatta anla\u015fma metni bile haz\u0131rlan\u0131rken) Sa’d b. Mu’az ve Sa’d b. Ub\u00e2de ile isti\u015faresi sonucu bu fikirden vazge\u00e7ti (\u0130bn Hi\u015fam, a.g.e., II, 223; Taber\u00ee, a.g.e., II, 572-3).<\/p>\n
Di\u011fer yandan d\u00fc\u015fman ordusu bask\u0131s\u0131n\u0131 giderek artt\u0131r\u0131yordu. De\u011fi\u015fik y\u00f6nlerden pe\u015fpe\u015fe sald\u0131r\u0131larda bulunuluyor, hende\u011fi a\u015famayarak \u00e7aresiz geri d\u00f6n\u00fcyordu. Muhasaran\u0131n ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u015fiddet kazand\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada m\u00fc\u015frikler ne pahas\u0131na olursa olsun hende\u011fi a\u015fmaya karar verdiler. Sava\u015f\u00e7\u0131l\u0131ktaki b\u00fcy\u00fck ustal\u0131\u011f\u0131 ve Kahramanl\u0131\u011f\u0131yla \u015f\u00f6hret kazanm\u0131\u015f olan Amr b. Abdived ile \u0130krime b. Eb\u00fb Cehl, Nevfel b. Abdullah, D\u0131rar b. Hattab, H\u00fcbeyre b. Eb\u00ee Vehb hende\u011fi ge\u00e7mek \u00fczere ileriye g\u00f6nderildi. Eb\u00fb S\u00fcfyan ve Halid b. Velid de onun arkas\u0131ndan genel bir sald\u0131r\u0131 i\u00e7in kuvvetlerini ileriye do\u011fru hareket ettirdiler. Amr ve yan\u0131ndakiler binbir g\u00fc\u00e7l\u00fckle de olsa hende\u011fi a\u015fmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar.<\/p>\n
Amr b. Abdived at\u0131n\u0131 ileriye s\u00fcrerek m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 kendisiyle sava\u015facak bir sava\u015f\u00e7\u0131 taleb etti. Amr bir\u00e7ok sava\u015flarda bulunmu\u015f, yi\u011fitlik ve g\u00f6z\u00fcpekli\u011fi sayesinde bir\u00e7ok birlikleri da\u011f\u0131tm\u0131\u015f gayet usta bir silah\u015for, \u00e7evik bir s\u00fcvari oldu\u011fundan, onunla d\u00f6v\u00fc\u015fmeye kimse cesaret edemezdi. Nitekim m\u00fcsl\u00fcmanlardan da kimse onun iste\u011fine cevap veremedi.<\/p>\n
Bu durumu g\u00f6ren Hz. Ali, Amr’a kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak i\u00e7in izin istedi. Fakat Ras\u00fblullah izin vermedi. Amr tekrar ileriye at\u0131larak m\u00fcsl\u00fcmanlara hitaben; “\u0130\u00e7inizden kahramanl\u0131k meydan\u0131na \u00e7\u0131kacak kimse yok mu? Hani \u00f6lenlerinizin gidece\u011fini s\u00f6yledi\u011finiz Cennet?” diye ba\u011f\u0131rd\u0131. M\u00fcsl\u00fcmanlardan yine ses \u00e7\u0131kmay\u0131nca Hz. Ali ikinci defa izin istedi. Rasulullah kendi z\u0131rh\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131p Ali’ye giydirdi, beline z\u00fclfik\u00e2r’\u0131 takt\u0131 ve ellerini a\u00e7arak “Ya Rabb amcam \u00dcbeyd Bedirde; Hamza Uhudda \u015fehid oldular bu Ali ise karde\u015fimdir ve amcam\u0131n o\u011fludur. Onu koru, beni kimsesiz b\u0131rakma. Sen Varislerin en hay\u0131rl\u0131s\u0131s\u0131n” diye dua ederek u\u011furlad\u0131.<\/p>\n
Amr’\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kan Hz. Ali kendisini tan\u0131tt\u0131. Amr, Ali’nin gen\u00e7li\u011fini ve babas\u0131yla olan dostlu\u011funu ileri s\u00fcrerek onunla sava\u015fmak istemedi. Hz. Ali ise kendisiyle sava\u015fmay\u0131 ve onu \u00f6ld\u00fcrmeyi arzulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Kendisinin sava\u015fa \u00e7\u0131kanlar\u0131n \u00fc\u00e7 tekliflerinden birini kabul etti\u011fini duydu\u011funu; e\u011fer \u00f6yleyse, \u00fc\u00e7 teklifi oldu\u011funu s\u00f6yledi. Ya m\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131n\u0131, ya sava\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131p gitmesini, yada kendisiyle d\u00f6v\u00fc\u015fmesini teklif etti. \u0130lk ikisini reddeden Amr d\u00f6v\u00fc\u015fmeyi se\u00e7ti.<\/p>\n
\u0130lk sald\u0131r\u0131 Amr’dan geldi. Vurdu\u011fu k\u0131l\u0131\u00e7 darbesi Ali’nin kalkan\u0131n\u0131 par\u00e7alayarak ba\u015f\u0131ndan yaralanmas\u0131na neden oldu. S\u0131ra kendisine geldi\u011finde Ali indirdi\u011fi darbe ile Amr’\u0131 cans\u0131z yere yuvarlad\u0131. M\u00fcsl\u00fcmanlar sevin\u00e7le tekbir getirirken m\u00fc\u015frikler b\u00fcy\u00fck bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frad\u0131lar.<\/p>\n
Hz. Ali Amr’\u0131n i\u015fini bitirince D\u0131rar ile H\u00fcbeyre Ali’nin \u00fczerine y\u00fcr\u00fcd\u00fcler. D\u0131rar Hz. Ali’nin y\u00fcz\u00fcne bakar bakmaz d\u00f6n\u00fcp ka\u00e7maya ba\u015flad\u0131. Sonradan D\u0131rar, “\u00f6l\u00fcm mele\u011fi surete b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f bana g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc,” diyecektir, bu ka\u00e7\u0131\u015f hakk\u0131nda. \u00c7arp\u0131\u015fmaya yeltenen H\u00fcbeyre de Ali’nin bir k\u0131l\u0131\u00e7 vuru\u015fu ile z\u0131rh\u0131 delinince kurtulu\u015fu ka\u00e7makta buldu, (\u0130bn Hi\u015fam, a.g.e., II. 224-225).<\/p>\n
Hz. \u00d6mer, ka\u00e7an karde\u015fi D\u0131rar’\u0131n pe\u015finden, Z\u00fcbeyr b. Avvam da H\u00fcbeyr’in arkas\u0131ndan ko\u015ftular. Bu s\u0131rada Nevfel b. Abdullah hende\u011fe d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, yaralanm\u0131\u015ft\u0131. M\u00fcsl\u00fcmanlar onu ta\u015fa tuttular. Fakat Ali onlar\u0131 durdurdu, hende\u011fe inerek boynu k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Nevfel’in kafas\u0131n\u0131 u\u00e7urdu.<\/p>\n
Bu k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7 kar\u015f\u0131s\u0131nda Eb\u00fb S\u00fcfyan \u00e7aresiz ordugah\u0131na d\u00f6nd\u00fc.<\/p>\n
Ertesi g\u00fcn\u00fc Benu Kurayza Kabilesi de d\u00fc\u015fman ordusuna kat\u0131ld\u0131. M\u00fcttefikler b\u00f6ylece kuvvet kazan\u0131nca bir kat daha cesaretlenerek sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 s\u0131kla\u015ft\u0131rmaya, tazyiklerini artt\u0131rmaya ba\u015flad\u0131lar. Ok ve ta\u015f muharebeleri ak\u015fama kadar s\u00fcr\u00fcp gitti. Karanl\u0131k bas\u0131nca m\u00fc\u015frikler ordugahlar\u0131na \u00e7ekildiler. Genel bir sald\u0131r\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi m\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131ndaki endi\u015feyi bir kat daha art\u0131rd\u0131.<\/p>\n
Bu arada sava\u015f\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirecek \u00f6nemli bir olay oldu. D\u00fc\u015fman saflar\u0131nda iken m\u00fcsl\u00fcman olan Nuaym b. Mes’ud es-Sakaf\u00ee gizlice Rasulullah’\u0131n ordusuna kat\u0131ld\u0131. Durumun k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6ren Nuaym, m\u00fcttefiklerle Benu Kurayza Kabilesinin aras\u0131n\u0131 bozmak i\u00e7in iyi bir vesile oldu. Hz. Peygamber ona Benu Kurayza ile m\u00fc\u015friklerin aras\u0131n\u0131 a\u00e7mas\u0131 i\u00e7in talimat verdi. \u0130sl\u00e2ma girdi\u011fi bilinmedi\u011fi i\u00e7in rahat\u00e7a Benu Kurayza lideri Kaab b. Esed’in yan\u0131na gitti. Kaab’\u0131n yan\u0131nda daha ba\u015fka Yahudi liderleri de bulunuyordu. Onlara yahudilere bir iyilik etmek iste\u011fimi s\u00f6yleyerek Kurey\u015f ve Gatafan kabilelerinin art\u0131k sava\u015ftan usand\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z etti “hatta daha fazla zahmet \u00e7ekecek olurlarsa sizi b\u0131rak\u0131p gidecekler. O zaman siz \u0130sl\u00e2m ordusuna kar\u015f\u0131 koyamazs\u0131n\u0131z. Bu tehlikeyi \u00f6nlemek i\u00e7in Kurey\u015f ve Gatafan kabileleri ileri gelenlerinden birka\u00e7 ki\u015fiyi rehin al\u0131n” dedi. Yahudiler bu haberden son derece memnun oldu.<\/p>\n
Nuaym, oradan Eb\u00fb Sufyan’\u0131n ordugah\u0131na geldi. Ona Kurayzal\u0131lar\u0131n anla\u015fmay\u0131 bozduklar\u0131ndan dolay\u0131 pi\u015fmanl\u0131k duyduklar\u0131n\u0131 ve anla\u015fmay\u0131 gizlice yenilediklerini, hatta su\u00e7lar\u0131n\u0131 affettirmek i\u00e7in Kurey\u015f ve Gatafan liderlerinden birka\u00e7 ki\u015fiyi rehin alarak m\u00fcsl\u00fcmanlara teslim etmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini s\u00f6yledi. Bu haber Eb\u00fb S\u00fcfyan’\u0131 vesveseye d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Derhal kurayza liderine \u0130krime b. Eb\u00ee Cehl ve Ben\u00ee Gatafanl\u0131 bir grupla haber g\u00f6ndererek muhasaran\u0131n \u00e7ok uzad\u0131\u011f\u0131n\u0131, askerin a\u00e7l\u0131ktan \u015fikayet etti\u011fini bu nedenle ertesi g\u00fcn\u00fc genel bir sald\u0131r\u0131 ile bu duruma bir son verilmesi gerekti\u011fi arzusunda oldu\u011funu s\u00f6yledi. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Kurayzal\u0131lar, Kurey\u015f ve Gatafan ileri gelenlerinden birka\u00e7 ki\u015fi rehin verilmedik\u00e7e kendilerine g\u00fcvenemeyeceklerini bildirdiler. Kurey\u015f ve Gatafan liderleri bu haberi i\u015fitince Nuaym’\u0131n s\u00f6z\u00fcne hak vererek rehin vermekten imtina ettiler. Kurayza kab\u00eelesi ise onlar\u0131n tavr\u0131n\u0131n Nuaym’\u0131 do\u011frulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce m\u00fcttefiklerden ayr\u0131larak onlar\u0131 kendi ba\u015flar\u0131na b\u0131rakt\u0131lar, (\u0130bn Hi\u015fam, a.g.e. II. 230) (Taber\u00ee, a.g.e. II 578-9).<\/p>\n
Ku\u015fatma yine s\u00fcr\u00fcyordu, ama eski \u015fiddetini kaybetmi\u015fti. Ras\u00fblullah (s.a.s) bu g\u00fcnlerde, bug\u00fcn Ahzab Mescidinin bulundu\u011fu yerde ayakta durup ellerini yukar\u0131ya kald\u0131rarak m\u00fc\u015frik kabileleri aleyhinde \u00fc\u00e7g\u00fcn boyunca dua ettiler. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn \u00f6\u011fle ile ikindi namaz\u0131 aras\u0131nda duas\u0131n\u0131n kabul edildi\u011fi kendisine vahyedildi. Ashab bunu Ras\u00fblullah’\u0131n y\u00fcz\u00fcnde dalgalanan sevin\u00e7ten anlad\u0131. Cebrail (a.s.) “sevininiz, Allah onlara bir r\u00fczgar sald\u0131.”diyerek Allah’\u0131n m\u00fc\u015frikleri kas\u0131rga ile peri\u015fan edece\u011fini haber vermi\u015fti. Allah Ras\u00fbl\u00fc hemen iki dizi \u00fczerine \u00e7\u00f6k\u00fcp ellerini kald\u0131rd\u0131. g\u00f6zlerini yere indirdi. ve “bana ve ashab\u0131ma ac\u0131d\u0131\u011f\u0131n i\u00e7in sana \u015f\u00fckranlar\u0131m\u0131 sunar\u0131m Allah’\u0131m” dedi. Sonrada haberi ash\u00e2b\u0131na o m\u00fcjdeledi.<\/p>\n
Beklenen r\u00fczgar birka\u00e7 g\u00fcn sonra geldi. Bu so\u011fuk, dondurucu bir r\u00fczgard\u0131. Tozlar\u0131, topraklar\u0131 m\u00fc\u015friklerin g\u00f6zlerini dolduruyordu. R\u00fczgar, onlar\u0131 kendi ba\u015flar\u0131n\u0131n derdine d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015f, \u00e7ekilmek, zorunda b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ad\u0131rlar\u0131n bezlerini, derilerini y\u0131rt\u0131yor, direklerini s\u00f6k\u00fcyor, sergileri kumlara g\u00f6m\u00fcyor, yak\u0131lan ate\u015fleri, a\u015f\u0131klar\u0131 s\u00f6nd\u00fcr\u00fcyor, develeri, atlar\u0131 birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor, hi\u00e7 kimse kimsenin yan\u0131na gidemiyor. M\u00fc\u015frikler ordugahlar\u0131ndan devaml\u0131 tekbir sesleri, silah \u015fak\u0131rt\u0131lar\u0131 duyuyorlard\u0131. Kalplerine b\u00fcy\u00fck bir korku d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, amans\u0131z bir pani\u011fe kap\u0131lm\u0131\u015flard\u0131. Kur’an sonradan bu olay\u0131 m\u00fc’minlere \u015f\u00f6yle hat\u0131rlatmaktad\u0131r: “Ey m\u00fc’minler. Allah’\u0131n size olan nimetini an\u0131n. Hani \u00fczerinize ordular gelmi\u015fti. Biz de onlar\u0131n \u00fczerine r\u00fczgar ve g\u00f6rmedi\u011finiz ordular g\u00f6ndermi\u015ftik. Allah yapt\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6r\u00fcyordu. “(ef-Ahz\u00e2b. 33\/9)” “Allah k\u00e2firleri \u00f6fkeleri ile geri \u00e7evirdi. Hi\u00e7bir\u015fey elde edemediler. Sava\u015fta iman edenlere Allah’\u0131n yard\u0131m\u0131 k\u00e2fi geldi. Allah g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr, her\u015feye galiptir” (el-Ahz\u00e2b; 33\/25).<\/p>\n
Gece boyunca devam eden f\u0131rt\u0131na, sabahleyin biraz s\u00fck\u00fbnet buldu. Allah Ras\u00fbl\u00fc, Huzeyfe b. Yeman’\u0131 d\u00fc\u015fman ordusu hakk\u0131nda bilgi almas\u0131 i\u00e7in g\u00f6nderdi. Huzeyfe, d\u00fc\u015fman ordusunun peri\u015fan halini g\u00f6rerek geri d\u00f6nd\u00fc. Hz. Peygamber bundan son derece memnun oldu ve sonucu beklemeye ba\u015flad\u0131. (\u0130bn Hi\u015f\u00e2m, a.g.e. II. 231-2).<\/p>\n
Eb\u00fb S\u00fcfyan ans\u0131z\u0131n u\u011frad\u0131\u011f\u0131 bu b\u00fcy\u00fck fel\u00e2ket \u00fczerine Kurayza kabilesinin ordudan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve orduda ihtal\u00e2f \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bahanesiyle ku\u015fatmay\u0131 sona erdirerek geri \u00e7ekilme emrini verdi. Amr \u0130bn\u00fb’l-\u00e2s ile Halid b. Velid ikiy\u00fcz s\u00fcvari ile m\u00fc\u015friklerin geri \u00e7ekili\u015fini denetlediler. M\u00fc\u015frikler ba\u015fans\u0131zl\u0131klar\u0131ndan do\u011fan umutsuzluk ve s\u0131k\u0131nt\u0131 i\u00e7erisinde h\u0131zla ricat etmeye ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n
Kurey\u015f ordusu Mekkeye, Gatafan kabileleri Necid’e do\u011fru yol al\u0131rken m\u00fcsl\u00fcmanlar savunma hatt\u0131ndan \u00e7\u0131karak d\u00fc\u015fman ordugah\u0131na vard\u0131lar. D\u00fc\u015fman\u0131n tela\u015f ve heyacan i\u00e7inde geri \u00e7ekilirken b\u0131rakm\u0131\u015f olduklar\u0131 erzak ve zahirelere ve Eb\u00fb Sufyan’\u0131n yahudi reislerinden Hayg’a g\u00f6nderdi\u011fi yirmi deveye el koydular. Develer kurban edildi, hurma dolu sepetler bo\u015falt\u0131ld\u0131 ve m\u00fcsl\u00fcmanlara da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. Bu ganimet vas\u0131tas\u0131yla muhasaran\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 k\u0131tl\u0131k ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131. Ras\u00fblullah (s.a.s.) m\u00fcsl\u00fcmanlara hitab ederek, “Ey \u0130sl\u00e2m m\u00fccahidleri! Emin olunuz ki bu muzafferiyet sizin i\u00e7in \u00f6l\u00fcms\u00fcz bir ba\u015fa\u0131\u0131d\u0131r. Bundan b\u00f6yle Kurey\u015f kabilesi size de\u011fil, siz Kurey\u015f’e taarruz edeceksiniz” buyurdu. Ras\u00fblullah’da bu s\u00f6zleriyle m\u00fc\u015friklerin b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcn\u00fcn t\u00fckendi\u011fini, art\u0131k m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n zafer yollar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da m\u00fcjdelemi\u015f oluyordu.<\/p>\n
O g\u00fcn \u00f6\u011fleye do\u011fru Hz. Peygamber, ald\u0131\u011f\u0131 il\u00e2hi bir emir gere\u011fi m\u00fcsl\u00fcmanlara derhal bir ilan yapt\u0131rarak bu sava\u015fta m\u00fc\u015friklerle bir olup, kendilerini arkadan vuran Benu Kurayzaya kar\u015f\u0131 sava\u015fmak \u00fczere \u015fu emri verdi: “Kim dinler ve itaat ediyorsa, ikindi namaz\u0131n\u0131 Ben\u00fb Kurayza \u00f6nlerinden ba\u015fka yerde k\u0131lmas\u0131n” Bu emri alan m\u00fcsl\u00fcmanlar derhal hareket ederek bu yahudi belas\u0131n\u0131 da ortadan kald\u0131rd\u0131lar, (bk. Ben\u00fb Kurayza Sava\u015f\u0131). (\u0130bn Hi\u015fam, a.g.e. II. 233-34).
\n\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0ALLAH(CC)C\u00dcMLETEN\u0130ZDEN RAZI OLSUN ALLAH(CC) DUALARINIZI KABUL EYLES\u0130N VESSELAM<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ES-SELAMUN ALEYK\u00dcM B\u00dcT\u00dcN M\u00dcSL\u00dcMAN KARDE\u015eLER S\u0130ZLERE PEYGAMBER EFEND\u0130M\u0130Z(SAV)\u0130LE \u0130LG\u0130L\u0130 YAZILAR YAZACA\u011eIM \u00a0VE BU B\u00dcT\u00dcN YAZILARI M\u00dcSL\u00dcMAN KARDE\u015eLER\u0130ME YOLLUYORUM \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.mucize.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/57"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.mucize.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.mucize.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.mucize.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.mucize.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=57"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.mucize.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/57\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.mucize.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=57"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.mucize.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=57"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.mucize.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=57"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}